Sprawozdanie senatora Michała Seweryńskiego na 9. posiedzeniu Senatu RP

//Sprawozdanie senatora Michała Seweryńskiego na 9. posiedzeniu Senatu RP

Sprawozdanie senatora Michała Seweryńskiego na 9. posiedzeniu Senatu RP

Panie Marszałku! Wysoki Senacie!

Połączone Komisja Ustawodawcza oraz Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji rozpatrzyły dwie ustawy, tj. ustawę – Prawo o prokuraturze oraz ustawę – Przepisy wprowadzające ustawę o prokuraturze. Ustawa – Prawo o prokuraturze jest obszernym aktem składającym się ze 190 przepisów, regulującym na nowo tę ważną instytucję w systemie organów państwa. Reguluje ona szczegółowo następujące kwestie…

Po pierwsze, w przepisach ogólnych definiuje, że prokurator generalny jest naczelnym organem prokuratury, a urząd prokuratora generalnego sprawuje minister sprawiedliwości. To jest największa nowość wynikająca z systemu.

Po drugie, reguluje organizację i strukturę organizacyjną prokuratury. Następnie sytuuje Krajową Radę Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym jako organ stojący na straży niezależności prokuratorów. Potem samorząd prokuratorski, finansowanie działalności prokuratury, co oczywiście następuje z budżetu państwa, w którym stanowi odrębną część. Udział prokuratora w postępowaniu sądowym i w innych postępowaniach, współdziałanie prokuratury w zwalczaniu i zapobieganiu przestępczości z innymi organami, obowiązki i prawa prokuratorów, czyli status prawny, status pracowniczy prokuratorów..Czyli status prawny, status pracowniczy prokuratorów. I wreszcie odpowiedzialność karna, dyscyplinarna i służbowa prokuratorów oraz status prawny personelu pomocniczego: asystentów, aplikantów oraz pracowników administracyjnych prokuratury.

Jeżeli chodzi o ustawę o przepisach wprowadzających, to, najogólniej mówiąc, w 75 artykułach reguluje ona wszystkie konsekwencje wprowadzenia nowego prawa o prokuraturze powstające w innych ustawach należących do systemu wymiaru sprawiedliwości, przede wszystkim w kodeksie postępowania karnego. Obie ustawy były przedmiotem żywej dyskusji. W dyskusji tej, która została poprzedzona opinią Biura Legislacyjnego, zwrócono uwagę na fundamentalne zagadnienia. Pojawiły się też pytania i wątpliwości co do zaproponowanych przepisów. Jeśli chodzi o opinię Biura Legislacyjnego, to przede wszystkim zwrócono uwagę na pewne wątpliwości, jakie mogą wynikać z tego, że używane są w ustawie określenia o charakterze ogólnym, nieostrym, które mogą rodzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Chodzi o określenia takie jak np.: nieskazitelny charakter, którego wymaga się od prokuratora; nadzór nad pozbawieniem wolności, który prokurator ma sprawować nad każdą formą pozbawienia wolności, tymczasowym aresztowaniem i innymi decyzjami o pozbawieniu wolności; zakres niekaralności – czy za każde przestępstwo popełnione umyślnie, czy także za przestępstwo popełnione umyślnie… przestępstwo karnoskarbowe. Chodzi o sprawę ujawniania oświadczeń majątkowych i ujawniania także majątku współmałżonka, problem polecenia wykonywania czynności procesowej, który może wydawać przełożony prokuratora. Te wątpliwości stały się następnie podstawą do dyskusji, podobnie jak wątpliwości o charakterze językowym, redakcyjnym, wątpliwości o charakterze zgodności pewnych przepisów i terminologii użytej w ustawie z innymi ustawami, podniesione zwłaszcza w odniesieniu do ustawy wprowadzającej.

W dyskusji wyjaśniano, że jeśli chodzi np. o wymaganie, żeby prokuratorem mogła być tylko osoba posiadająca obywatelstwo polskie – wyłącznie obywatelstwo polskie – to celem tego wymagania jest uchronienie prokuratora od konfliktu lojalności, który mógłby powstać, gdyby miał podwójne obywatelstwo. Wyjaśniano, że kryterium nieskazitelności jest potrzebne dlatego, że nie wystarczy, iżby kandydat na prokuratora nie był karany, bo chodzi także o jego takie zachowanie, które nie podlega ocenie prawnokarnej, ale które może być naganne i wobec tego dyskwalifikuje kandydata do prokuratury na to stanowisko. Dyskutowano również nad kwestią ujawniania majątku łącznie z imieniem i nazwiskiem oraz ujawniania majątku współmałżonka. Argumentacja była taka, że przecież i inne grupy osób wykonujących funkcje państwowe składają oświadczenia majątkowe, które są jawne, publikowane. A ujawnianie majątku współmałżonka ma zapobiegać pewnym sytuacjom, tak żeby pod pozorem rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ukrywano legalnych dochodów i źródła pochodzenia majątku w małżeństwie.

Mówiono też, że jeżeli chodzi o pewne wyrażenia, które mogą nastręczać trudności interpretacyjne, no to one wynikają z pewnej maniery legislacyjnej. Taką manierą jest np. nadużywanie słowa „zasady” w wielu aktach prawnych, tam gdzie właściwie zasad nie ma, ale stało się to już właściwie powszechną praktyką, a słowo „media” przejęte z języka potocznego dzisiaj odnosi się prawie wyłącznie do środków masowej komunikacji. Ważniejsze kwestie, które – poza redakcyjnymi, językowymi – były poruszane w dyskusji, były następujące. Zwrócono mianowicie uwagę na to, że omawiana ustawa o prokuraturze wprowadza tak ważną zmianę, która polega na ograniczeniu niezależności prokuratorów poprzez to, że przełożeni będą mogli wydawać polecenia także w odniesieniu do czynności procesowych. Po drugie, że będzie można na podstawie przepisów ustawy uchwalonej już przez Sejm ujawniać informacje o sprawie prowadzonej w prokuraturze. I wreszcie, że jeżeli chodzi o obsadzanie stanowisk prokuratorskich, to minister sprawiedliwości według tej ustawy ma zbyt daleko idącą swobodę decyzji. Były także głosy krytyczne w sprawie sposobu uregulowania odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów. Polemicznie do tych uwag odnoszono się, zwracając uwagę na to, że ustawa wprowadza nowy model prokuratury, czyli nowe jej usytuowanie w systemie organów państwa, że jest reakcją na niesprawdzenie się dotychczasowego modelu prokuratury, który był oparty na teoretycznym założeniu, iż prokuratura ma być wyłączona z systemu organów państwa, ma nie być ani organem władzy prawodawczej, co oczywiste, ani organem władzy sądowej, ani organem władzy wykonawczej, tylko jakąś inną władzą, inną cząstką systemu państwa. Po to, żeby była organem niezależnym, samodzielnym, niepodatnym na wydawanie poleceń i chronionym także przed innymi przejawami ingerencji w jej działalność.

W dyskusji zwracano uwagę na to, że obecny model prokuratury zakończył się fiaskiem, bo nie był niezależny. Mieliśmy różne dowody na to, że były naciski i że były też naciski skuteczne. A koronnym argumentem był ten, że prokurator miał składać doroczne sprawozdania ze swojej działalności premierowi. To już było formą pewnego uzależnienia. Ale dalej idącą formą uzależnienia było to, że premier nie przyjmował tego sprawozdania, popadał w zwłokę, albo, jeżeli nawet go nie przyjmował, to nie postępował dalej w tym, na co pozwala ustawa, a mianowicie nie odwoływał prokuratora, który rocznego sprawozdania nie przyjmował. Była to swoista gra, można powiedzieć, gra nerwów, ale jednak z aspektami politycznymi. Były jeszcze inne przejawy takiego uzależnienia, o których wspomniano, cytując debatę przed Sejmem, a mianowicie… Prokurator sam powiedział, że dwukrotnie na żądanie innych władz, nieprokuratorskich, musiał ingerować, ujawniać przebieg postępowania w sprawach, informować… Jeżeli zatem przyjmuje się nowy model prokuratury – wywodzono dalej w dyskusji – taki, który jest elementem władzy wykonawczej, to konsekwencją logiczną jest oparcie tego modelu na zależności hierarchicznej, na hierarchicznym podporządkowaniu prokuratorów, co tłumaczy możliwość wydawania im poleceń przez przełożonych. I co tłumaczy także możliwość ujawniania sposobu prowadzenia sprawy i stanu sprawy, ze względu na to, że państwo, w swoim władztwie, w swoim imperium, musi mieć środki do działania, po to, żeby wykonywać konstytucyjną funkcję zapewnienia porządku i bezpieczeństwa swoim obywatelom poprzez ściganie przestępców i nadzorowanie praworządności, czuwanie nad praworządnością. Do tego potrzebny jest w pełni dyspozycyjny organ, jakim jest prokuratura. I to odpowiada modelowi prokuratury, który wprowadzać będzie omawiana tu ustawa.

W dyskusji zwrócono również uwagę na to, że w wielu państwach Unii Europejskiej wspomniany model nie funkcjonuje. W opiniach pisanych, które wpłynęły z kilku różnych źródeł, zwracano także uwagę na to, że organy o charakterze quasi-samorządowym i stowarzyszenia międzynarodowe wspomnianego typu działające w Europie postulują i sugerują właśnie model takiej prokuratury wyzwolonej. A nasz powrót do modelu w pełni podporządkowanego władzy wykonawczej państwa nie odpowiada sugestiom, zaleceniom czy uchwałom różnych gremiów o charakterze samorządowym, prokuratorów, działających w Europie. Tak – oczywiście w pewnym uproszczeniu, jako że nie mogę przedstawić debaty w całości – wyglądały obrady, które zakończyły się głosowaniem. Złożono po dwa wnioski: wnioski o odrzucenie obu ustaw i wnioski o przyjęcie obu ustaw bez poprawek. Zdecydowaną większością głosów przyjęte zostały wnioski o przyjęcie ustaw bez poprawek. Wobec tego jestem zobowiązany rekomendować Wysokiemu Senatowi takie właśnie przyjęcie tych ustaw. Dziękuję. Jestem gotów odpowiadać na pytania.

2016-01-29T17:30:54+01:0029.01.2016|
Ta strona używa plików cookie i usług stron trzecich. Korzystająć z serwisu akceptujesz ich postanowienia i wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych zgodnie z polityką RODO POLITYKA PRYWATNOŚCI Zgoda